De transparante mens

De transparante mens

2019-01-15T15:37:13+00:00

Ooit waren politici betrouwbaar en bankiers eerlijk. Dat wat de dokter zei was de waarheid want hij had er voor doorgeleerd. Je stemde je leven lang op CDA, PvdA of VVD, al naar gelang je plek in de maatschappij. Lid was je van de omroepvereniging die paste bij je achtergrond. De wereld was overzichtelijk.

Die tijd is voorbij want er is zoveel tegenstrijdige informatie en er zijn zoveel meningen. We gaan kopje onder in de kolkende communicatiestromen. Het begon met de introductie van radio en televisie, maar sinds het internet volwassen werd en helemaal sinds iedereen alles kan spuien op sociale media, is de wereld knap verwarrend geworden. Het nieuws vanuit de hele wereld consumeren we rauw en niet gefilterd door de traditionele media. Ieder schandaaltje en iedere aanslag, meestal ver weg, brengt ons meer in verwarring. Is het dan gek dat je je opsluit in je eigen nieuwsbubbel? Wie kunnen we nog vertrouwen en waar zijn we veilig? Wat is echt en wat is nep? Wat heeft kwaliteit?

Arnout Visser, Anabole Brains (detail), 2011

Als ons de afgelopen jaren iets is duidelijk geworden dan is het wel dat iedereen zijn eigen waarheid lijkt te kiezen. ‘Waar’ is dat wat je het beste past. De ‘alternatieve feiten’ van Trump zijn een logisch gevolg van de voortdurende erosie van het gemeenschappelijk perspectief. In 2011, bij mijn afscheid van het Nationaal Glasmuseum, bundelde ik in een min of meer beredeneerd verband een flink aantal losse teksten over de vraag hoe we musea op zinvolle wijze kunnen verbinden met relevante vragen en behoeften in de samenleving. Het museum als hulpmiddel om je persoonlijk kompas mee af te stellen. In het voorwoord van Het Transparante Lichaam schreef ik:

Het belangrijkste inzicht kwam geleidelijk: het feit dat de relevantievraagstukken die [wij in musea en in de kunsten en de wetenschappen zagen] eigenlijk in de gehele maatschappij spelen. Ze gelden voor alle maatschappelijke en culturele instituties zoals de politieke partijen, de rechterlijke macht, de banken, de media en noem maar op. De museale crisis is een veel bredere, maatschappelijke transitie gebleken. Het is de veranderende cultuur zelf die rukt aan de deuren en ramen van onze instituties. Al die instituties proberen zich te verzetten tegen die veranderingen door een beroep te doen op hun eigen kwaliteiten en hun eigen waarden. Maar die waarden en die kwaliteiten worden niet meer erkend en zelfs niet meer herkend door de mensen voor wie de instituties werken.”

Het Transparante Lichaam.

Vijf essays over kwaliteit in een diffuse wereld. Hoe de veranderende cultuur onze instituties hervormt.

Arnoud Odding